Đà Lạt khởi động kế hoạch đầy tham vọng nhằm bảo vệ di sản thuộc địa Pháp.
Hướng dẫn Quy hoạch Đô thị Mới Nhắm Đến 127 Công trình Lịch sử
Ngày 28 tháng 1, Ủy ban Nhân dân tỉnh Đà Lạt đã công bố các quy định quy hoạch đô thị toàn diện nhằm bảo vệ di sản kiến trúc thuộc địa Pháp đặc sắc của thành phố, một động thái được các nhà bảo tồn hoan nghênh nhưng cũng gây lo ngại cho một số nhà phát triển bất động sản.
Sáng kiến này, do Phó Chủ tịch Trần Minh Tuấn dẫn đầu, đã chỉ định 127 công trình được xây dựng trong thời kỳ Pháp thuộc (1893-1954) là các công trình được bảo vệ, yêu cầu giấy phép đặc biệt cho bất kỳ sửa đổi hoặc phá dỡ nào. Danh sách này bao gồm các địa danh nổi tiếng dọc đường Trần Phú, Ga tàu Đà Lạt lịch sử và nhiều biệt thự rải rác khắp các khu phố Tây Hồ và Phường 1.
“Bản sắc kiến trúc của Đà Lạt không thể tách rời khỏi quá khứ thuộc địa Pháp”, ông Tuấn phát biểu tại cuộc họp báo được tổ chức tại trụ sở Ủy ban Nhân dân tỉnh Lâm Đồng. “Những công trình này không chỉ là những công trình kiến trúc – chúng đại diện cho nét đặc trưng độc đáo của thành phố chúng ta, thu hút hàng triệu du khách mỗi năm.”
Cân bằng giữa Phát triển và Bảo tồn
Các quy định mới thiết lập hệ thống phân loại ba cấp cho các công trình di sản. Các công trình cấp 1, bao gồm cả nơi ở cũ của Bảo Đại tại Cung điện III và Tu viện Domaine de Marie, phải tuân thủ các quy định bảo vệ nghiêm ngặt nhất, việc cải tạo cần có sự phê duyệt của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Các công trình cấp 2, chủ yếu là các biệt thự tư nhân dọc theo Hồ Xuân Hương và khu vực chợ Đà Lạt, phải giữ nguyên mặt tiền ban đầu trong khi cho phép sửa đổi nội thất. Các công trình cấp 3 có nhiều sự linh hoạt hơn nhưng vẫn phải tuân thủ các hạn chế về chiều cao và hướng dẫn về phong cách kiến trúc.
Sáng kiến này phân bổ 45 tỷ đồng (khoảng 1,8 triệu USD) từ ngân sách tỉnh cho các khoản trợ cấp phục chế cho các chủ sở hữu tư nhân, dự kiến sẽ có thêm kinh phí từ quỹ bảo tồn di sản của chính phủ trung ương.
Phản ứng trái chiều từ các bên liên quan
Lê Hoàng Nam, giám đốc Hiệp hội Bảo tồn Di sản Đà Lạt, gọi kế hoạch này là "một bước tiến đáng kể" nhưng bày tỏ lo ngại về việc thực thi. "Chúng ta đã thấy các quy định trước đây, nhưng việc thực hiện lại không nhất quán", ông nhận xét.
Nhà phát triển bất động sản Nguyễn Thị Hương, chủ sở hữu một số công trình kiến trúc thời thuộc địa gần thác Cẩm Lý, bày tỏ lo ngại về gánh nặng tài chính. “Việc bảo trì những công trình cũ này rất tốn kém. Trợ cấp của chính phủ chỉ chi trả khoảng 30% chi phí phục hồi thực tế,” bà nói.
Các quy định có hiệu lực từ ngày 1 tháng 3 năm 2026, với thời gian ân hạn sáu tháng để chủ sở hữu bất động sản đăng ký tòa nhà của họ và nộp kế hoạch cải tạo. Thành phố cũng đã công bố kế hoạch thành lập một hội đồng đánh giá kiến trúc chuyên trách để giám sát việc tuân thủ bắt đầu từ tháng Tư.